غربال

چرا خلفا در احادیث به نام لعن نشده اند ؟

همچنین که گاهی حذف اسم شخص مذموم برای تحقیر وی استفاده می شود. همانطور که در آیه 21 سوره مجادله: كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي . نحویین معتقدند مفعول به محذوف است و اصل آن اینطور بوده است: " كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ الکفار أَنَا وَ رُسُلِي. و علت حذف را احتقار کفار می دانند. 

ج: تقیه توسط ائمه علیهم السلام


یکی از دلایل عدم وجود لعن به نام ابوبکر و عمر در روایات جو بسیار بد زمان اهل بیت علیهم السلام بوده است. مسلما با توجه به التقیة دینی و دین آبائی و بسیاری از روایاتی که به صراحت در رابطه با تقیه مطرح شده اند. اهل بیت علیهم السلام مجبور بوده اند به خاطر حفظ جان خویش و شیعیان شان از لعن کردن به نام خودداری کنند. حقیر بعضی از این روایات رادر اینجا بیان می کنم تا بیشتر از جو آن زمان آگاه شویم:

***عن أبي بصير قال: كنت جالسا عند أبي عبد الله عليه السلام إذ دخلت علينا أم خالد التي كان قطعها يوسف بن عمر تستأذن عليه، فقال أبو عبد الله عليه السلام: أيسرّك أن تسمع كلامها؟ قال: قلت: نعم. قال: فأذن لها. قال: وأجلسني معه على الطنفسة، قال: ثم دخلت فإذا امرأة بليغة فسألته عنهما، فقال لها: توليّهما. قالت: فأقول لربي إذا لقيته إنك أمرتني بولايتهما؟ قال: نعم. قالت: فإن هذا الذي معك على الطنفسة يأمرني بالبراءة منهما، وكثير النوا وأصحابه يأمرني بولايتهما؛ فأيّهما خير وأحبّ إليك؟ قال: هذا والله أحبّ إليَّ من كثير النوا وأصحابه، إن هذا يُخاصَم فيقول: ومن لم يحكم بما أنزل الله فإولئك هم الكافرون، ومن لم يحكم بما أنزل الله فإولئك هم الظالمون، ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الفاسقون“. (الكافي للكليني ج8 ص101).

دقت فرمایید وقتی آن زن از امام علیه السلام در رابط با حب ابابکر و عمر سوال می کند. امام علیه السلام حتی مجبور هستند که زن را امر به محبت آن دو نفر کنند ! البته در ادامه روایت دقت فرمایید که حضرت با زیبایی خاصی زن را متوجه مساله می کنند و به او می فهمانند که آن دو نفر کافر و فاسق هستند و برائت از ایشان واجب است. نکته اینجاست که تا حدی جو بد بوده است که حضرت حتی با کنایه هم نمی توانستند دستور به برائت کنند (در اول روایت) چه برسد به آوردن نام آن دو نفر.


*** از بشار مکاری نقل شده است که گفت: زمانی که امام صادق ع در کوفه بودند. به حضورشرسیدم. طبقی از خرمای طبرزد پیش رو داشت و از آن میل می نمود. چون مرا دید فرمود: ای بشار نزدیک شو و از این خرما بخور.
گفتم: خدا گوارایت کند و مرا فدایتگرداند از چیزی که در راه خود به این جا دیده ام. سخت ناراحتم و دلم را به دردآورده است.
امام ع فرمود: به حقی که به گردن تو دارم نزدیک شو و از اینخرما بخور.
نزدیک شدم و قدری خوردم. آنگاه امام ع (با این که از آنچه بشاردیده بود آگاهی داشت) فرمود: چه ماجرایی این چنین تو را رنجانده است ؟گفتم: یکی از ماموران حکومتی (باتازیانه یا چوب دستی) بر سر زنی می کوفت و او را به سویزندان می برد و آن زن فریاد می زد: از خدا و پیامبرش یاری می طلبم اما هیچ کس بهمدد خواهی او پاسخ نمی داد.
امام پرسید: چرا آن مامور حکومتی با او چنین میکرد؟بشار پاسخ داد: مردم می گفتند که آن زن به زمین خورده و گفته: "خدالعنت کند آنانی که در حق تو ای فاطمه س ظلم کردند" و به همین دلیل با او چنان رفتارمی شد.

بشار میگوید: امام صادق ع از خوردن دست کشید و چنان گریست که محاسن- سینه و دستمال او از اشک تر شد. آنگاه فرمود: ای بشار! برخیز تا به مسجد سهله برویمو به درگاه خدای عزوجل دعا کنیم و آزادی آن زن را از حضرت احدیتبخواهیم.

بشار میگوید: آنگاه امام ع یکی از شیعیان خود را به کاخ حکومتیفرستاد و به او فرمود: تا پیک من نزد تو نیامده آنجا را ترک مکن (یعنی منتظر باش وببین با آن زن چه میکنند) و اگر برای آن زن پیشامدی رخ داد ما را مطلع کن.

به همراه امام صادق ع به مسجد سهله رفتیم و هریک دو رکعت نماز گزاردیم سپسامام ع دست به سوی آسمان بلند کرده به درگاه احدیت عرضه داشت: انت الله لا اله الاانت...(ودعا را تا آخر خواند). آنگاه سر به به سجده نهاد و در آن حال جز صدای نفسکشیدن از او شنیده نمی شد. سپس سر از سجده برداشت و فرمود: برخیز که آن زن آزاد شد. هر دو از مسجد بیرون شدیم و در میانه راه مردی که امام ع او را به ماموریت فرستادهبود به مارسید.
امام به او فرمود: چه خبر؟گفت: حاکم آن زن را آزاد کرد.
حضرت پرسید : آزادی او به چه صورت بود؟گفت: نمیدانم. اما هنگامی که کناردرب دارالحکومه ایستاده بودم. حاجب حاکم آن زن را خواست و از او پرسید: چه چیزی برزبان رانده ای؟زن گفت: چون به زمین افتادم. گفتم: خدا لعنت کند آنانی که درحق تو ای فاطمه س ظلم کردند. و بر سرم آمد آنچه آمد.
حاجب دویست درهم به آن زنداد و بدو گفت: این را بستان و امیر را حلال کن.
زن از گرفتن درهم هاخودداری کرد. حاجب امیر را از واکنش زن باخبر کرد. سپس بازگشت و به زن گفت: به خانهات برگرد (تو آزاد هستی) و زن به سوی خانه خود روان شد.
امام صادق پرسید آنزن از گرفتن دویست درهم خودداری کرد ؟گفت: در حالی از گرفتن آن مبلغخودداری کرد که به خدا سوگند بدان محتاج بود.
امام صادق ع کیسه ای حاوی هفتدینار از جیب خود در آورد و به آن مرد داد و به او فرمود: به خانه آن زن برو و سلاممرا به او برسان و این دینارها را به او بده.
بشار میگوید: هر دو روانه خانهآن زن شدیم و سلام حضرتش را به او رسانیدیم.
زن گفت: شما را به خدا سوگندآیا جعفر بن محمد ع مرا سلام داده است؟به او گفتم: خدا تو را رحمت کند بهخدا سوگند جعفر بن محمد تو را سلام داده است.
زن گریبان چاک داد و بی هوشبر زمین افتاد. کمی درنگ کردیم تا به هوش آمد و از ما خواست تا گفته خود را تکرارکنیم وبه درخواست او سه بار سلام امام را تکرار کردیم. آنگاه دینارها را به اوداده.
گفتیم: بستان که اینها را نیز حضرت برای تو فرستاده است و به آنشادباش.
زن کیسه دینارها را گرفت گفت: از حضرت بخواهید تا برای این کنیزش ازخدا طلب عفو و بخشش کند. زیرا کسی را نمی شناسم که چون او و پدرانش وسیله توسل بهسوی خدا باشند.
ابن المشهدی ص۱۳۶-۱۳۹

دقت فرمایید که زن اسم عمر وابابکر را نیاورده بود بلکه فقط با اشاره آن دو را لعن کرده بود. (لعن الله ظالمیک یا فاطمة) معلوم است در محیطی که اگر با اشاره لعن کنی چنین بلایی بر سرت می آورند اگر با نام لعن کنی چه می شود !

نکته دیگرآن که امام صادق علیه السلام آن زن را که بدون رعایت تقیه در جمع مردم عمر و ابابکر را لعن کرده بود نه تنها مورد سرزنش قرار نمی دهند بلکه چنان ناراحت می شوند که به پهنای صورت اشک می ریزند ! و این نشان دهنده عنایت ویژه و خاص اهل بیت علیهم السلام به لعن کنندگان عمر و ابابکر است.



*** رَوَوْا عَنْ بَشِيرِ بْنِ أَرَاكَةَ النَّبَّالِ، قَالَ: سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلَامُ [عَنْهُمَا] عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَ عُمَرَ، فَقَالَ كَهَيْئَةِ الْمُنْتَهِرِ: مَا تُرِيدُ مِنْ صَنَمَيِ الْعَرَبِ؟! أَنْتُمْ تُقْتَلُونَ عَلَى دَمِ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، فَكَيْفَ لَوْ أَظْهَرْتُمُ الْبَرَاءَةَ مِنْهُمَا، إِذاً لَمَا نَاظَرُوكُمْ طَرْفَةَ عَيْنٍ؟!. بحارالانوار، ج‏30، ص 383

امام علیه السلام به این نکته اشاره می کنند شما به خاطر خون عثمان کشته می شوید (در حالی که خودشان او را کشته اند) پس اگر اظهار کنید برائت خودتان را از عمر و ابابکر به قدر یک چشم برهم زدن مهلت نمی دهند !!


*** رَوَوْا عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ فُضَيْلِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ نَقِيعٍ، عَنْ أَبِي كُدَيْبَةَ الْأَزْدِيِّ، قَالَ: قَامَ رَجُلٌ إِلَى أَمِيرِ الْمُؤْمِنِينَ عَلَيْهِ السَّلَامُ فَسَأَلَهُ عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَعَالَى: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيِ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ فِيمَنْ نَزَلَتْ؟.
فَقَالَ: مَا تُرِيدُ؟ أَ تُرِيدُ أَنْ تُغْرِيَ بِيَ النَّاسَ؟. قَالَ: لَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، وَ لَكِنْ أُحِبُّ أَنْ أَعْلَمَ. قَالَ: اجْلِسْ، فَجَلَسَ، فَقَالَ: اكْتُبْ عَامِراً اكْتُبْ مَعْمَراً اكْتُبْ عُمَرَ اكْتُبْ عَمَّاراً اكْتُبْ مُعْتَمِراً.. فِي أَحَدِ الْخَمْسَةِ نَزَلَتْ. قَالَ سُفْيَانُ: قُلْتُ لِفُضَيْلٍ:
أَ تَرَاهُ عُمَرَ؟. قَالَ: فَمَنْ هُوَ غَيْرُهُ. بحارالانوار، ج‏30، ص 380

در این روایت وقتی ازمولا امیرالمومنین علیه السلام در رابطه با شان نزول آیه 1 سوره حجرات سوال میکنند حضرت علیه السلام پنج نام می برند: "عامر –معمر – عمر- عمار – معتمر. " و می فرمایند این آیه در رابطه با یکی از این افراد نازل شده است !!

این روایات قطره ای بودند در دریا که گوشه ای از جو بسیار بد زمان اهل بیت علیهم السلام را به تصویر می کشند. آیا با وجود چنین جوی اهل بیت علیهم السلام می توانستند علنا در جمع عمومی عمر وابابکر را به نام لعن کنند.

د: تقیه توسط روایت کنندگان و کاتبین


یکی از علل مهم عدم وجود لعن به نام عمر و ابابکر در روایات تقیه از طرف روایت کنندگان بوده است. یعنی در بسیاری از مواقع خود اهل بیت علیهم السلام نام را می آوردند ولی روایت کنندگان و همچنین بعدها کاتبین روایات به خاطر محیط و جو بسیار بد زمان خودشان مجبور بودند که اسم ابابکر وعمر را نیاورند. و با اشاره ویا کلمه "فلان و فلان" از آنها نام ببرند. بهترین شاهد برای این ادعا روایت ذیل است:

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْحُسَيْنِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنِ الْخَيْبَرِيِّ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ ثُوَيْرٍ وَ أَبِي سَلَمَةَ السَّرَّاجِ قَالَا سَمِعْنَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع وَ هُوَ يَلْعَنُ فِي دُبُرِ كُلِّ مَكْتُوبَةٍ أَرْبَعَةً مِنَ الرِّجَالِ وَ أَرْبَعاً مِنَ النِّسَاءِ فُلَانٌ وَ فُلَانٌ وَ فُلَانٌ وَ مُعَاوِيَةُ وَ يُسَمِّيهِمْ وَ فُلَانَةُ وَ فُلَانَةُ وَ هِنْدٌ وَ أُمُّ الْحَكَمِ أُخْتُ مُعَاوِيَة (الكافي ج3 ص342).

کلمه "یسمیهم" کلید مهم بسیاری از سوالات است. خود راوی می گوید که امام صادق علیه السلام صراحتا نام ابابکر و عمر و عثمان و عائشه و حفصه را می آوردند. ولی خود راوی به خاطر محیطی که در آن زندگی می کرده است از آوردن نام آن ها خود داری می کند و با کلمه "فلان" به انها اشاره می کند و بعد خود او می گوید که البته حضرت علیه السلام نام آن ها را می آورده است.

نکته بسیار مهم این است با توجه به این روایت می توان احتمال بسیار قوی داد که در بسیاری از روایات که اهل بیت علیهم السلام در موضع تقیه نبوده اند و در عین حال با کنایه آن ها را لعنت کرده اند. در واقع کنایه از جانب راوی بوده است نه از جانب امام.
مانند این روایت:

عن أبي حمزة الثمالي قال قال أبو جعفر ع يا با حمزة إنما يعبد الله من عرف الله، فأما من لا يعرف الله كأنما يعبد غيره هكذا ضالا قلت أصلحك الله و ما معرفة الله قال يصدق الله و يصدق محمدا رسول الله ص في موالاة علي و الايتمام به، و بأئمة الهدى من بعده و البراءة إلى الله من عدوهم، و كذلك عرفان الله، قال قلت أصلحك الله أي شي‏ء إذا عملته أنا استكملت حقيقة الإيمان قال توالي أولياء الله، و تعادي أعداء الله، و تكون مع الصادقين كما أمرك الله، قال قلت و من أولياء الله و من أعداء الله فقال أولياء الله محمد رسول الله و علي و الحسن و الحسين و علي بن الحسين، ثم انتهي الأمر إلينا ثم ابني جعفر، و أومأ إلى جعفر و هو جالس فمن والى هؤلاء فقد والى الله و كان مع الصادقين كما أمره الله، قلت و من أعداء الله أصلحك الله قال الأوثان الأربعة، قال قلت من هم قال أبو الفصيل و رمع و نعثل و معاوية و من دان بدينهم فمن عادى هؤلاء فقد عادى أعداء الله
تفسيرالعياشي ج : 2 ص : 117


عن أبي بصير عن أبي عبد الله ع أنه إذا كان يوم القيامة يؤتى بإبليس في سبعين غلا و سبعين كبلا فينظر الأول إلى زفر في عشرين و مائة كبل و عشرين و مائة غل فينظر إبليس فيقول من هذا الذي أضعفه الله له العذاب و أنا أغويت هذا الخلق جميعا فيقال هذا زفر، فيقول بما حدد له هذا العذاب فيقال ببغيه على علي ع فيقول له إبليس ويل لك و ثبور لك،

در این روایات و بسیاری دیگر از روایات که ظاهراائمه علیهم السلام در مقام تقیه نبوده اند احتمال بسیار قوی می شود داد که کنایاتی مانند: زفر – الاول – ابوالفصیل – رمع – نعثل و... از جانب راوی بوده است.


با توجه به روایتی که ذکر شد امام صادق علیه السلام در آخر هر نوشته ای چهار زن و چهار مرد را به نام لعن می کرده اند:

اللهم العن عائشه و حفصه و هند و ام الحکم

لعن به نام خلفا در حديث معتبر